+90(555) 460 14 95   bahod@bahod.org.tr

Folklor: Halk-Bilgi demektir. “folk” halk, “lör” bilgi anlamına gelir. Türkçe kelime karşılığı halk bilgisi anlamındadır

Halk kültürü, doğumdan önce başlar doğumdan sonra devam eder.

Türk halk kültürü, halkın dil, kültür, duygu, düşünce ve beğenisiyle oluşturup yaşatılan, geçmişten günümüze gelmiş, toplum, insan ve doğa gerçeğiyle şekillenmiştir. Kültür mirası, insanlığın ortak mirasıdır. Her millet hatta her uygarlık dil, kültür, tarih mirasıyla dünyada yerini alır. Bireylerin kökleşmesi ve toplumsallaşması, bu mirasın içinde gerçekleşir. Kültür mirasları geçmişin tanıklarıdır, bu yönleriyle geleceğin şekillenmesinde etkendir.

Kültürlerin oluşması için insanların bir arada yaşaması şarttır.

Teknolojik gelişme, halk kültürünü yok etmeye yöneliktir. Teknoloji geliştikçe, toplumsal kültüründe korunması şarttır. İnsan kendi kültür kimliğini korumalıdır. Kültürel kimlik orijinaldir. Toplumun yapısıdır.

Halk Kültürü Dalları
Örf Adet ve Gelenekler,
Halk İnanışları,
Halk El Sanatları,
Halk Müziği,
Halk Çalgıları,
Halk Giyim Kuşam ve Süslenmeleri,
Halk Mimarisi,
Halk Tiyatrosu,
Halk Hekimliği,
Halk İlaçları,
Halk Hukuku,
Halk Eğlenceleri,
Halk Yemekleri,
Halk Edebiyatı,
Halk Oyunları.

Halk Oyunları
Halk oyunları, foklörun hazırlayıcısıdır, renklendiricisidir. Halk oyunları ilk insanla beraber doğmuştur, taklit yaparak gelişmiştir. Halk kültürünün en önde geleni halk oyunlarıdır. Şamanlar’ ın liderliği ile doğmuştur. Kabilelere yayılarak gelişmiştir. Şamanlar tanrısal gücü ateşte bulup, ilk oyunlarını ateş etrafında oynamışlardır. İnsanların yaradılışında ritim vardır. Beden dili, bedeni kullanma dilidir.
İçgüdüsel ihtiyaçların başında beslenme, barınma, ilgi ve sevgi vardır.

İçgüdüsel ihtiyaçlar
Beslenme,
Korunma,
İlgi,
Sevgi

Kültürlerin genel tasnifi
Sosyal kültür,
Artistik kültür,
Antropolojik kültür,

Halk Oyunları Ana Tasnifleri
Halaylar,
Barlar,
Zeybekler,
Horonlar,
Horalar,
Karşılamalar,
Araçlı oyunlar,
Semahlar,
Bengiler,
Mengiler,
Güvende,
Dış kaynaklı oyunlar (Kafkas, Kırım, Üsküp, Azeri vb.)

Halk oyunlarının kümelendirilmesinde bir yol olarak bölgesel dağılış ele alınabilir. Ege, Batı Anadolu Zeybek Bölgesi; Orta ve Güney Anadolu Halay Bölgesi; Doğu Karadeniz Horon Bölgesi; Doğu Anadolu Bar Bölgesi; Trakya Hora Bölgesi adını almaktadır.

 bakırköy_halk_oyunları_derneği_halk_oyunları_bölge_tasnifi

Ancak bu tür kümelendirmeyi kesin çizgilerle belirlemenin güçlüğü vardır. Öncelikle oyunların bölgeler arasındaki geçişleri göz ardı edilemez. Sözgelişi halay ele alındığında Orta Anadolu’nun dışında Doğu’ da, Kuzey’ de ya da başka bölgelerde de rastlamak olanağı vardır Oyunların değişik nedenlerle bir bölgeden ötekine geçişleri sonucu bir oyunu salt bir bölgeye özgü saymamız da olanaksızlaşır.

Bölgesel tür özelliğine göre:

Zeybek: Zeybek oyunları tek kişi tarafından oynandığı gibi teklerden oluşan bir daire halinde de oynanmaktadır.
Zeybek oyunları, toplu olarak oynandığı zaman oyuncuların birbirlerine tutunmadan oynadıkları salma oyunlardır. Bu oyun türüne Ege Bölgesinde rastlanır Aydın, İzmir, Muğla, Denizli, Bilecik, Eskişehir , Kütahya, Çanakkale, Kastamonu, Uşak, Manisa, Balıkesir, Burdur …

Halay: Toplu, düz dizi biçiminde ve oyuncuların birbirine tutunarak oynadığı oyun türüdür.
Doğu, güneydoğu ve Orta Anadolu’da davul zurna eşliğinde oynanır.
Bitlis, Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Malatya, Kahramanmaraş, Gaziantep, Erzurum, Erzincan, Sivas, Mardin, Muş, Yozgat,Çorum, Adana, Ankara, Siirt, Hatay, Tokat, Şanlıurfa…

Horon: Oyuncuların dizi biçiminde birbirine tutunarak oynadığı oyunlardır. Doğa yapısının sert ve dağlık oluşu, denizinin ve havasının kararsızlığı horon oyunlarında göze çarpar Doğu Karadeniz kıyılarında kemençe veya davul eşliğinde icra edilir Trabzon, Giresun, Samsun, Artvin, Ordu, Rize…

Bar: Toplu olarak ve genellikle düz dizi ya da yarım ay biçiminde, oyuncuların birbirlerine tutunarak oynadıkları disiplinli grup oyunlarına bar denir.Genellikle Doğu ve Kuzeydoğu Anadolu bölgesinde icra edilen bir oyun türüdür. Erzurum, Kars, Ağrı Artvin, Gümüşhane, Bayburt, Erzincan…

Hora: Bu oyun Bar ve Halaylar gibi el ele ya da kol kola tutuşularak disiplinli bir biçimde ve dizi halinde oynanmaktadır. Genellikle Trakya’da, kısmen de Marmara’nın doğu ve güneyinde görülen bir oyun türüdür.Edirne, Kırklareli, Tekirdağ, Çanakkale…

Karşılama: Karşılama iki kişinin karşılıklı durarak oynadıkları bir oyun biçimidir. Çiftlerin karşılıklı olarak toplanmalarıyla bir grup halinde de oynanmaktadır. Kız ve erkek karşılıklı çiftlerin karşılıklı iki sıra halinde dizilmesiyle bir grup oyunu biçiminde de sürdürülmektedir. Karşılamalar salma oyunlardır. Oyuncular birbirlerine tutunmazlar. Bazı karşılamalarda bütün oyuncuların ellerinde birer mendil bulunur.Genellikle Trakya’da, kısmen de Marmara’nın doğu ve güneyinde görülen bir oyun türüdür.Edirne, Tekirdağ, Kırklareli, İzmit, Adapazarı, Çanakkale,Bursa, Bilecik…

Kaşıklı oyunlar: Ellerinde ritim aracı olarak tahta kaşıklar bulundururlar. Güney Anadolu’nun Akdeniz’e uzanan kesimleri genellikle kaşıklı oyunlar bölgesi olarak gösterilir. Eskişehir , Afyon, Kütahya, Bilecik, Kırşehir , Konya, Mersin,Antalya, Bolu, Bursa…

Bengi: Marmara Bölgesinin güneyinde genellikle Balıkesir dolaylarında görülen bir oyun türüdür. Balıkesir, Manisa, Bursa, Çanakkale…

Mengi: Ege bölgesi ve Akdeniz Bölgesinin bazı illerinde bu oyun türüne rastlamak mümkündür.

Teke zortlatması: Bu tür de yine Türkiye’nin batı ve güney bölgelerinde oynanır. Antalya, Isparta, Alanya v.b.

Semah: Genellikle Türk-Alevi topluluklarının özel ayin ve toplantılarında kendi aralarında yaptıkları törenlerle ilgili oyunlardır. Türkiye’nin hemen hemen her yerinde semahlara rastlamak mümkündür.

Dış kaynaklı oyunlar: Bu tür oyunlar, Kırım oyunları, Üsküp, Kafkas, Azeri v.b. oyunlardır.

Halk Oyunlarında Türler:

Yetenek oyunları veya seyirlik oyunlar

Tasnif şekilleri:
a-Düzenlerine göre (düz, karşılıklı)
b-Oyuncu sayısına göre (ikili,üçlü)
c-Hareketlerine göre (hızlı, yavaş)
d-Kullanılan araçlara göre (kaşık,kılıç)
e-Oyunların ritmik yapısına göre(4 zamanlı, 7 veya 8 zamanlı )
     e.a-Yer isimlerine göre,
     e.b-Şahıs isimlerine göre,
     e.c-Hayvan isimlerine göre,
     e.d-İş ve meslek konularına göre,
     e.e-Cinse göre,

Kaynak: THOF Antrenör Kurs Notları
Öğretim Üyesi Prof.Dr.Fikret DEĞERLİ
Antrenör Davut BEKTAŞ